Thử luận Bốn tầng của Kinh Dịch

Xưa phải chăng Phục Hy nhìn trời đất và muốn tìm hiểu lẽ vận hành của vụ trụ, muôn vật trong vũ trụ ? Nắng, mưa, bốn mùa là cái dễ nhận ra nhất ở đời sống nông nghiệp. Du mục, nay đây mai đó, khi đói khi no. Lúc có bữa ăn đủ đầy, lúc lại rơi vào thiếu thốn. Cuộc đời con người sinh ra, lớn lên, già bệnh và chết. Làm sao mô tả được sự vận hành của vụ trụ quan, điều gì là gốc ? Dễ thấy đó là sự biến đổi trạng thái của một sự vật. Nước biến thành mây, mây biến thành mưa. Mưa rơi xuống thành nước. Nước gặp nóng thì bốc hơi lên. Nước gặp lạnh thì thành đá cứng. Vậy nếu có một vật – thì vật đó sẽ có sự biến đổi. Sự biến đổi đi từ trạng thái này sang trạng thái kia. Hai trạng thái vừa khác nhau, nhưng lại do những thay đổi nhỏ do bên ngoài tác động, mà biến đổi. Vậy nghĩa là sự biến đổi không là tự nhiên của một vật – mà đâu đó có một sự tác động - sự tác động nội tại của vật đó – hay tác động bên ngoài. Sự biến đổi có thể diễn tả bằng cách: trạng thái NÀY - trạng thái KIA. Nhưng NÀY là gì – còn KIA là gì ? NÀY và KIA có sự khác biệt, nhưng thực ra cái KIA do cái NÀY mà có, mà cái NÀY lại do cái KIA mà có. Trạng thái nếu theo nhiệt độ tự nhiên là thấy có NÓNG – có LẠNH. Các vật khi NÓNG thì duỗi dãn ra, vật LẠNH thì co lại. Tự nhiên thấy có DÀI - NGẮN. Rồi Dài Ngắn có rồi thì lại thấy có cái NẶNG, có cái NHẸ. Cái Nặng Nhẹ rồi thì lại thấy nó CAO - THẤP. Cao Thấp có rồi thì lại thấy nó TO – hay NHỎ. Cứ như vậy, thấy muôn trùng cặp: Khi di chuyển: NHANH CHẬM; Khi đứng yên: TO – NHỎ ; CAO - THẤP; NẶNG NHẸ ; CỨNG - MỀM; NÓNG - LẠNH; TRÁI - PHẢI; TRÊN - DƯỚI. Khi giao tiếp: ĐÚNG – SAI; TRÁI - PHẢI Triều đại; THỊNH SUY;ĐƯỢC - MẤT; Đời người: SỐNG - CHẾT; KHOẺ - BỆNH; Vậy để có thể diễn tả hai trạng thái - vừa có tính đối lập, vừa có tĩnh tương hỗ, hay ta có thể dùng từ ĐỐI ĐÃI.

Khái niệm đầu tiên, có thể gọi là LƯỠNG NGHI - là DƯƠNG nghi hoặc ÂM nghi.

Điều gì xảy ra khi 2 vật với 2 tính chất tương tác với nhau ? Hay chia nhỏ tiếp ấm dương Ví dụ : Cứng/Mềm + Nóng/Lạnh ? Vật Cứng – Nóng, Vật Mềm -Lạnh, Vật Cứng - Lạnh , Vật Mềm – Nóng. Vậy có bốn trường hợp với 2 vật tương tác. Nếu trong một vật thì thể hiện 4 trạng thái của một vật ? ở 2 góc nhìn khác nhau.